«Όλοι θέλουν να πιστωθούν την επιτυχία.
Όταν όμως κάτι αποτυγχάνει, η ευθύνη εξαφανίζεται…»
Ένα από τα πιο βαθιά και διαχρονικά προβλήματα της δημόσιας διοίκησης στην Κύπρο δεν είναι η γραφειοκρατία. Είναι κάτι πιο δομικό: ο κατακερματισμός των αρμοδιοτήτων των εξουσιών και τελικά των ευθυνών.
Σε πολλές περιπτώσεις, το σύστημα είναι διαμορφωμένο με τέτοιο τρόπο ώστε η εξουσία να είναι διασκορπισμένη ενώ η λογοδοσία να γίνεται όλο και πιο ασαφής. Όταν προκύπτει ένα πρόβλημα το ερώτημα «ποιος ευθύνεται;» συχνά καταλήγει χωρίς ξεκάθαρη απάντηση.
Ένα παράδειγμα αποτελεί το ζήτημα του ρυθμού έκδοσης αδειών. Ένα θέμα που επηρεάζει επενδύσεις, ανάπτυξη και την καθημερινότητα πολιτών και των επιχειρήσεων.
Αν παρουσιαστούν καθυστερήσεις ποιος φέρει την ευθύνη;
Η διοίκηση ενός οργανισμού μπορεί να είναι υπεύθυνη για την απόδοση του προσωπικού χωρίς όμως να διαθέτει πάντοτε την πλήρη εξουσία για τη διαδικασία έκδοσης των αδειών. Η Διεύθυνση Αδειοδότησης καλείται να φέρει εις πέρας το έργο αλλά λειτουργεί μέσα σε μια οργανωτική δομή που δεν επέλεξε η ίδια.
Την ίδια στιγμή τα αρμόδια υπουργεία είναι εκείνα που καθορίζουν τη δομή του οργανισμού, τον αριθμό των υπαλλήλων, τις μισθολογικές κλίμακες και το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας. Με άλλα λόγια, αποφασίζουν τους πόρους και τους κανόνες μέσα στους οποίους λειτουργεί η υπηρεσία αλλά όχι για την ευθύνη του αποτελέσματος.
Παράλληλα το Υπουργικό Συμβούλιο μέσα από την έγκριση των προϋπολογισμών διαμορφώνει σε σημαντικό βαθμό το πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργούν οι οργανισμοί. Ωστόσο η πρακτική εφαρμογή και η αποτελεσματικότητα των αποφάσεων αυτών υλοποιούνται σε άλλα επίπεδα της διοίκησης.
Με αυτό το τρόπο δημιουργείται το εξής παράδοξο: σε πολλές περιπτώσεις, αυτοί που έχουν την ευθύνη για τα αποτελέσματα δεν έχουν τα εργαλεία για να τα επηρεάσουν.
Το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό. Είναι βαθιά πρακτικό.
Όταν η ευθύνη διαχέεται σε πολλούς, στην πράξη αποδυναμώνεται και όταν η εξουσία δεν συνοδεύεται από σαφή λογοδοσία, το σύστημα δυσκολεύεται να βελτιωθεί.
Αυτός ο θεσμικός κατακερματισμός δημιουργεί καθυστερήσεις, αβεβαιότητα και τελικά δυσπιστία των πολιτών απέναντι στη δημόσια διοίκηση. Το πιο προβληματικό όμως είναι ότι δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου τα προβλήματα μπορούν να επαναλαμβάνονται χωρίς να εντοπίζεται εύκολα ποιος έχει την ευθύνη για την αντιμετώπισή τους.
Ίσως γι’ αυτό σε διάφορα μεγάλα ζητήματα που απασχόλησαν πρόσφατα την κυπριακή κοινωνία, από τις πυρκαγιές και τη λειψυδρία μέχρι την αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού και τις συζητήσεις για την κατάσταση ορισμένων καταφυγίων, το ζήτημα της ευθύνης παραμένει συχνά ανοικτό.
Σε κάθε σύγχρονο διοικητικό σύστημα ισχύει μια απλή αρχή:
εκεί όπου υπάρχει ευθύνη πρέπει να υπάρχει η αντίστοιχη εξουσία, και πόροι!
Στην Κύπρο αρκετές φορές παρατηρείται το αντίθετο. Η ευθύνη αποδίδεται εκεί όπου δεν υπάρχουν τα απαραίτητα εργαλεία για ουσιαστική αλλαγή ενώ σημαντικές αποφάσεις λαμβάνονται σε διαφορετικά επίπεδα.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα όπου οι διαδικασίες περιπλέκονται, οι αποφάσεις διαχέονται και η λογοδοσία γίνεται θολή. Και το βασικό ερώτημα παραμένει πάντα το ίδιο:
Όταν κάτι δεν λειτουργεί ποιος πραγματικά ευθύνεται;
Μέχρι σήμερα, η απάντηση συχνά μοιάζει η ίδια:
Σχεδόν όλοι και τελικά κανένας.
*Πρόεδρος Επαρχιακού Οργανισμού Αυτοδιοίκησης Λευκωσίας.
