Στη σύγχρονη εποχή, η διαχείριση των αποβλήτων αποτελεί ένα από τα κρισιμότερα περιβαλλοντικά και κοινωνικοοικονομικά ζητήματα που αντιμετωπίζει η χώρα μας. Η αυξανόμενη παραγωγή απορριμμάτων, σε συνδυασμό με τις ανεπαρκείς υποδομές και την έλλειψη ενός συνεκτικού εθνικού πλάνου, δημιουργούν σοβαρές προκλήσεις για την προστασία του περιβάλλοντος, την υγεία των πολιτών και την οικονομική ανάπτυξη.
Η Σημερινή Κατάσταση: Προκλήσεις και Κίνδυνοι
Η τρέχουσα κατάσταση χαρακτηρίζεται από διάσπαρτες πρακτικές διαχείρισης, υπερφόρτωση των χωματερών, χαμηλά ποσοστά ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης, καθώς και σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, όπως η ρύπανση του εδάφους, των υδάτων και της ατμόσφαιρας. Η απουσία ενιαίας στρατηγικής οδηγεί σε αναποτελεσματικότητα, σπατάλη πόρων και αδυναμία επίτευξης των ευρωπαϊκών στόχων για την κυκλική οικονομία.
Η Ανάγκη για Εθνική Στρατηγική και Ενιαία Διαχείριση
Για να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά αυτές οι προκλήσεις, είναι επιτακτική ανάγκη η υιοθέτηση μιας ολοκληρωμένης εθνικής στρατηγικής για τη διαχείριση των αποβλήτων.
Μια τέτοια στρατηγική θα πρέπει να περιλαμβάνει:
1. Πρόληψη και Μείωση: Έμφαση στην πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων μέσω της ευαισθητοποίησης, της προώθησης βιώσιμων καταναλωτικών προτύπων και της υιοθέτησης σχεδιασμού προϊόντων που ελαχιστοποιούν τα απόβλητα.
2. Διαλογή στην Πηγή: Εφαρμογή της διαλογής στην πηγή (ανακύκλωση, κομποστοποίηση) σε όλες τις βαθμίδες (νοικοκυριά, επιχειρήσεις, δημόσιοι φορείς).
3. Επενδύσεις σε Υποδομές: Στρατηγικές επενδύσεις σε σύγχρονες υποδομές επεξεργασίας αποβλήτων, όπως μονάδες ανακύκλωσης, κομποστοποίησης και ενεργειακής αξιοποίησης, με σεβασμό στις αρχές της κυκλικής οικονομίας.
4. Ενιαίο Πλαίσιο και Συντονισμός: Θέσπιση ενός ενιαίου νομικού και θεσμικού πλαισίου που θα διέπει τη διαχείριση όλων των ροών αποβλήτων, με ισχυρό μηχανισμό συντονισμού και εποπτείας σε εθνικό επίπεδο. Δυστυχώς υπάρχουν φωνές για αλλαγή ακόμη και της υφιστάμενης νομοθεσίας που προβλέπει την διαχείριση της Εθνικής Στρατηγικής να περνά στους ΕΟΑ το 2027.
5. Οικονομικά Κίνητρα: Εφαρμογή οικονομικών εργαλείων (π.χ. τέλη, επιδοτήσεις) που θα ενθαρρύνουν την ανακύκλωση, την επαναχρησιμοποίηση και την ελαχιστοποίηση των αποβλήτων, ενώ παράλληλα θα αποθαρρύνουν την ανεξέλεγκτη διάθεση.
6. Εκπαίδευση και Ενημέρωση: Συνεχείς εκστρατείες ενημέρωσης και εκπαίδευσης του κοινού, των μαθητών και των επαγγελματιών, με στόχο την κατανόηση της σημασίας της σωστής διαχείρισης και την ενεργό συμμετοχή τους.
7. Ψηφιοποίηση και Τεχνολογία: Αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και τεχνολογιών για την παρακολούθηση, τη βελτιστοποίηση και την αποτελεσματικότερη διαχείριση των ροών αποβλήτων.
Οφέλη από την Ενιαία Διαχείριση
Μια εθνική, συντονισμένη και ενιαία προσέγγιση στη διαχείριση των αποβλήτων θα επιφέρει πολλαπλά οφέλη:
* Περιβαλλοντική Προστασία: Μείωση της ρύπανσης, προστασία των φυσικών πόρων και συμβολή στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.
* Οικονομική Ανάπτυξη: Δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στον τομέα της πράσινης οικονομίας, προσέλκυση επενδύσεων και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.
* Δημόσια Υγεία: Βελτίωση των συνθηκών υγιεινής και μείωση των κινδύνων για την υγεία του πληθυσμού.
* Ενίσχυση της Κυκλικής Οικονομίας: Μετασχηματισμός των αποβλήτων από πρόβλημα σε πόρο, συμβάλλοντας στην αειφόρο ανάπτυξη.
* Συμμόρφωση με Ευρωπαϊκές Οδηγίες: Επίτευξη των δεσμευτικών στόχων που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Καταληκτικά,
Η σωστή διαχείριση των αποβλήτων δεν είναι πλέον πολυτέλεια, αλλά επιτακτική ανάγκη.
Η υιοθέτηση μιας ισχυρής εθνικής στρατηγικής και η εφαρμογή ενιαίων, συντονισμένων πρακτικών διαχείρισης των ροών αποβλήτων αποτελούν τα θεμέλια για ένα πιο καθαρό, υγιές και βιώσιμο μέλλον για την Κύπρο. Η συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων – πολιτείας, αυτοδιοίκησης, επιχειρήσεων και πολιτών – είναι απαραίτητη για την επιτυχή υλοποίηση αυτού του κρίσιμου εθνικού στόχου.
Κωνσταντίνος Παρμακλής – Γενικός Διευθυντής ΕΟΑ Λευκωσίας
