Σε μια εποχή όπου η αγγλική γλώσσα αποτελεί βασικό εργαλείο επικοινωνίας παγκοσμίως, η Κύπρος φαίνεται να διαμορφώνει ένα ξεχωριστό και ιδιαίτερα εντυπωσιακό παράδειγμα. Αυτό επιβεβαιώθηκε για ακόμη μία χρονιά στον Παγκύπριο Διαγωνισμό Διαλογικών Συζητήσεων (Debate), όπου μαθητές και μαθήτριες από όλη τη χώρα απέδειξαν ότι δεν γνωρίζουν απλώς αγγλικά, αλλά τα χρησιμοποιούν με αυτοπεποίθηση, ακρίβεια και σαφήνεια.
Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, που αφορούσαν σύγχρονα ζητήματα, όπως η διαδικτυακή μάθηση, οι ηλεκτρονικές αγορές και το δικαίωμα ψήφου από την ηλικία των 16 ετών, οι συμμετέχοντες εντυπωσίασαν όχι μόνο με τα επιχειρήματά τους, αλλά και με την ποιότητα της γλωσσικής τους έκφρασης. Η ευχέρεια λόγου, η σωστή δομή και κυρίως η καθαρή προφορά κατέστησαν σαφές ότι πρόκειται για μια γενιά με υψηλό επίπεδο γλωσσικής παιδείας.
Το στοιχείο όμως που ξεχωρίζει πραγματικά είναι κάτι βαθύτερο: Η διαμόρφωση μιας «καθαρής» αγγλικής προφοράς, που υπερβαίνει εθνικές και γλωσσικές καταβολές. Στις σχολικές αίθουσες της Κύπρου, Ελληνοκύπριοι, αλλά και μαθητές με αραβική, ρωσική ή άλλη μητρική γλώσσα, επικοινωνούν μεταξύ τους στα αγγλικά, με τρόπο που δεν προδίδει εύκολα την καταγωγή τους. Η αγγλική γλώσσα λειτουργεί ως κοινός τόπος, ως γέφυρα επικοινωνίας και κοινωνικοποίησης.
Αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο. Είναι το αποτέλεσμα συστηματικής και ποιοτικής διδασκαλίας της αγγλικής γλώσσας στα σχολεία. Οι εκπαιδευτικοί δεν περιορίζονται στη μετάδοση γνώσεων, αλλά καλλιεργούν δεξιότητες επικοινωνίας, δίνοντας έμφαση στην ακουστική κατανόηση, τον σωστό τονισμό και την καθαρή εκφορά λόγου. Έτσι, οι μαθητές δεν μαθαίνουν απλώς τη γλώσσα, αλλά τη «ζουν» πραγματικά και τη χρησιμοποιούν με φυσικότητα.
Το ζήτημα της προφοράς απασχολεί ιδιαίτερα τη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Αγγλικής Γλώσσας των Ηνωμένων Εθνών, που γιορτάζεται στις 23 Απριλίου, ημέρα γέννησης και θανάτου του William Shakespeare, το British Council διοργάνωσε ένα διαδικτυακό σεμινάριο, το οποίο παρακολούθησαν εκπαιδευτικοί από όλο τον κόσμο, με θέμα την ποικιλομορφία των αγγλικών προφορών στο Ηνωμένο Βασίλειο και στον κόσμο γενικότερα.
Ο ομιλητής δρ Rob Drummond, καθηγητής Κοινωνιογλωσσολογίας στο πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει ένας και μοναδικός «σωστός» τρόπος να μιλά κανείς αγγλικά. Η προφορά (accent) αποτελεί αντανάκλαση της ταυτότητας και της πολιτισμικής διαδρομής του ομιλητή, ενώ η ορθή εκφορά (pronunciation) σχετίζεται με τη σαφήνεια και την κατανόηση.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, συνυπάρχουν δεκάδες διαφορετικές προφορές, από τη σκωτσέζικη και τη λονδρέζικη μέχρι πιο τοπικές και συχνά δυσνόητες μορφές. Την ίδια στιγμή η λεγόμενη «ουδέτερη» προφορά εξελίσσεται, επηρεαζόμενη από τη μετανάστευση και την πολυπολιτισμικότητα. Το ίδιο ισχύει και σε άλλες χώρες, όπου τα αγγλικά χρησιμοποιούνται ευρέως, δημιουργώντας ένα παγκόσμιο μωσαϊκό γλωσσικών εκδοχών.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Κύπρος φαίνεται να ξεχωρίζει. Οι μαθητές/μαθήτριές της καταφέρνουν να ισορροπούν ανάμεσα στην καθαρότητα της προφοράς και τη διατήρηση της προσωπικής τους ταυτότητας. Το αποτέλεσμα είναι ένας τρόπος ομιλίας που είναι ταυτόχρονα σαφής, λειτουργικός και διεθνώς κατανοητός.
Η «κυπροποιημένη» χρήση της αγγλικής δεν αποτελεί μειονέκτημα, αντίθετα, συνιστά πλεονέκτημα. Αναδεικνύει τη δυνατότητα της εκπαίδευσης να διαμορφώνει ομιλητές με αυτοπεποίθηση και επικοινωνιακή επάρκεια, ανεξαρτήτως γλωσσικού υπόβαθρου. Πρόκειται για ένα μοντέλο που θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση για άλλες χώρες.
Σε τελική ανάλυση, η επιτυχία αυτή δεν είναι συγκυριακή. Είναι το αποτέλεσμα συντονισμένης προσπάθειας, ποιοτικής διδασκαλίας και καθημερινής πρακτικής. Η Κύπρος αποδεικνύει ότι η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας δεν περιορίζεται στη γραμματική και το λεξιλόγιο, αλλά επεκτείνεται στην ουσιαστική επικοινωνία.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό μήνυμα: Όταν η γλώσσα διδάσκεται σωστά, δεν διαχωρίζει, αλλά ενώνει. Και στην περίπτωση της Κύπρου, ενώνει με έναν τρόπο που αξίζει να ακουστεί.
Άντρος Γ. Καραγιάννης, τέως Δήμαρχος Δερύνειας
Καθηγητής Αγγλικών με Σύμβαση, Γυμνάσιο Νεάπολης Λεμεσού
