Η Κύπρος μπορεί να γίνει, σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα «Plan B» απέναντι στο ενδεχόμενο μιας νέας επιδείνωσης της κατάστασης στη Μέση Ανατολή. Αυτό ακριβώς περιγράφουν Ισραηλινοί που μίλησαν στην DW υπό τον όρο της ανωνυμίας. «Θέλω να έχω ένα Plan B, σε περίπτωση που η κατάσταση στο Ισραήλ γίνει πιο δύσκολη», λέει ένας Ισραηλινός, ο οποίος πρόσφατα αγόρασε σπίτι στην επαρχία Λεμεσού.
Ένας δεύτερος στέκεται στην εγγύτητα αλλά και στην οικειότητα του τόπου: «Είναι 40 λεπτά πτήση, ίδιο τοπίο, ίδιο κλίμα. Είναι σαν να είσαι στο Ισραήλ, χωρίς να είσαι». Ένας τρίτος συνδέει τη δική του μετακόμιση με την επαγγελματική δραστηριότητα, επισημαίνοντας ότι πολλές ισραηλινές εταιρείες έχουν μεταφέρει δραστηριότητές τους στην Κύπρο, κατι που τις διευκολύνει στο να συναλλάσονται με χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται ο ισραηλινός Τύπος, τουλάχιστον 3.000 ισραηλινές οικογένειες ζουν πλέον μόνιμα στην Κύπρο, με τον αριθμό τους να αυξάνεται κατά μερικές εκατοντάδες κάθε χρόνο.
Ισραηλινά δημοσιεύματα κάνουν λόγο για δεκάδες χιλιάδες Ισραηλινούς που έχουν αποκτήσει ακίνητα στο νησί, με την εφημερίδα Israel Hayom να αναφέρει περίπου 20.000 που διαθέτουν ακίνητο στην Κύπρο, χωρίς να διαμένουν σε αυτήν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Πάντως, σύμφωνα με στοιχεία του κυπριακού κτηματολογίου που κατατέθηκαν στη Βουλή, την περίοδο 2021–2024 καταγράφηκαν συνολικά 3.851 μεταβιβάσεις και πωλητήρια ακινήτων που συνδέονται με Ισραηλινούς αγοραστές μόνο στις επαρχίες Λάρνακας, Πάφου και Λεμεσού.
Ισραηλινές αναπτύξεις και σχολείο
Το ενδιαφέρον για την Κύπρο δεν περιορίζεται μόνο στην αγορά διαμερισμάτων και εξοχικών κατοικιών, αλλά επεκτείνεται σε γη, τουριστικές αναπτύξεις και μεγάλα επενδυτικά σχέδια. Χαρακτηριστική είναι η παρουσία του ισραηλινού ξενοδοχειακού ομίλου Fattal, οι επενδύσεις του οποίου στην Κύπρο υπολογίζονται σε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ και περιλαμβάνουν ξενοδοχεία σε Λεμεσό, Πάφο, Λάρνακα. Στη Λάρνακα, ισραηλινών συμφερόντων επενδυτές βρίσκονται επίσης πίσω από την ανάπλαση του ιστορικού Palm Beach, μια επένδυση άνω των 110 εκατ. ευρώ, καθώς και από το σχέδιο Aqua Residences, ύψους περίπου 40 εκατ. ευρώ, για την ανέγερση δύο 15ώροφων πύργων στην παραλιακή ζώνη.
Στην επαρχία Πάφου, χιλιόμετρα από τη χερσόνησο και το φυσικό πάρκο του Ακάμα, προωθείται μεγάλη ξενοδοχειακή ανάπτυξη ισραηλινών συμφερόντων. Στην επαρχία Λεμεσού Ισραηλινός επενδυτής σχεδιάζει την αναβίωση του εγκαταλελειμμένου εδώ και δεκαετίες χωριού Τρόζενα, με την αποκατάσταση περίπου 60 κατοικιών και τη δημιουργία τουριστικών υποδομών, κατασκηνωτικού χώρου και οινοποιείου. Η ανάπτυξη σε περιοχή που βρίσκεται εντός του δικτύου Natura 2000 προκάλεσε αντιδράσεις και έρευνα των αρμόδιων αρχών, καθώς μέρος των εργασιών είχε αρχίσει χωρίς τις απαιτούμενες πολεοδομικές και οικοδομικές άδειες.
Χαρακτηριστικά μονιμότητας
Την ίδια ώρα, η ανάπτυξη υποδομών γύρω από την ισραηλινή κοινότητα γίνεται ολοένα περισσότερο ορατή, κυρίως στις παραλιακές πόλεις. Εστιατόρια με προϊόντα κοσέρ, χώροι λατρείας, επιχειρήσεις και υπηρεσίες που απευθύνονται σε Ισραηλινούς έχουν εμφανιστεί σε Λάρνακα, Λεμεσό και Πάφο, ενώ στους δρόμους συναντά κανείς διαφημίσεις στα εβραϊκά, ακόμη και προεκλογικές, όπως για παράδειγμα οι πινακίδες του κόμματος Yashar του Γκάντι Άιζενκοτ, που τοποθετήθηκαν το περασμένο καλοκαίρι σε κυπριακούς αυτοκινητοδρόμους και απευθύνονταν σε Ισραηλινούς ψηφοφόρους. Ενδεικτικότερο ίσως παράδειγμα της μονιμότητας που αποκτά η ισραηλινή παρουσία είναι το ιδιωτικό εβραϊκό σχολείο που σχεδιάζεται στα Πολεμίδια της Λεμεσού, επένδυση άνω των 50 εκατ. ευρώ με δυνατότητα φοίτησης έως και 1.500 μαθητών.
Η συγκεκριμένη επένδυση, ωστόσο, προκάλεσε αντιδράσεις στην τοπική κοινωνία, κυρίως λόγω της χωροθέτησής της σε μια περιοχή με ήδη επιβαρυμένο οδικό δίκτυο, αλλά και επειδή οι εργασίες είχαν αρχίσει χωρίς να έχει προηγηθεί διαβούλευση με την τοπική αρχή, τροφοδοτώντας ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο οι αρμόδιες αρχές χειρίζονται μεγάλα επενδυτικά σχέδια ισραηλινών συμφερόντων.
Καταγγελίες από αρχηγούς κομμάτων
Η αυξανόμενη παρουσία Ισραηλινών στην κυπριακή οικονομία έδωσε νέα αφορμή για μια έντονη πολιτική συζήτηση γύρω από τις ξένες επενδύσεις και την απόκτηση ακίνητης περιουσίας, η οποία χρωματίζεται περαιτέρω από την άνευ όρων στήριξη που παρέχει διπλωματικά η Κύπρος στο Ισραήλ, αλλά και υπό το βάρος της προηγούμενης εμπειρίας της Κύπρου από τη μαζική εισροή ρωσικών κεφαλαίων.
Οι πρώτες έντονες πολιτικές αντιδράσεις διατυπώθηκαν σε επίπεδο αρχηγών κομμάτων από τον Γενικό Γραμματέα του ΑΚΕΛ Στέφανο Στεφάνου και τον ευρωβουλευτή και επικεφαλής της Άμεσης Δημοκρατίας Φειδία Παναγιώτου. Ο κ. Στεφάνου, Γενικός Γραμματέας του κόμματος της Κυπριακής Αριστεράς, προειδοποίησε για ανεξέλεγκτες πωλήσεις κυπριακής γης σε ξένους, κάνοντας ειδική αναφορά σε αγορές από Ισραηλινούς και στη δημιουργία, όπως υποστήριξε, κλειστών οικιστικών περιοχών με δικές τους υποδομές. Ακόμη πιο αιχμηρός εμφανίστηκε ο Φειδίας Παναγιώτου, υποστηρίζοντας ότι «το Ισραήλ αγοράζει την Κύπρο» και προειδοποιώντας για υπερβολική εξάρτηση της κυπριακής οικονομίας από ισραηλινά κεφάλαια.
Οι τοποθετήσεις προκάλεσαν έντονη αντίδραση και από την ισραηλινή πλευρά. Ο πρέσβης του Ισραήλ στην Κύπρο Ορέν Ανόλικ απέρριψε τη ρητορική περί υπερβολικής ισραηλινής επιρροής, υποστηρίζοντας ότι οι χιλιάδες Ισραηλινοί που ζουν και δραστηριοποιούνται στο νησί αποτελούν πλέον μέρος του κοινωνικού και οικονομικού του ιστού. Προειδοποίησε παράλληλα ότι η στοχοποίηση μιας συγκεκριμένης εθνικότητας και η επίκληση στερεοτύπων περί «ξένης οικονομικής δύναμης» μπορεί να τροφοδοτήσει τον αντισημιτισμό.
Το θέμα στην Κυπριακή Βουλή
Η συζήτηση έχει πλέον μεταφερθεί στην Κυπριακή Βουλή και αφορά ευρύτερα την απόκτηση ακίνητης περιουσίας από υπηκόους τρίτων χωρών. Ενώπιον του σώματος βρίσκονται προτάσεις νόμου από τα δύο μεγάλα κόμματα της χώρας, το ΑΚΕΛ και τον ΔΗΣΥ, για περιορισμούς στην απόκτηση γης από μη Ευρωπαίους πολίτες. Μία από αυτές τις προτάσεις έχει καταθέσει ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Νίκος Γεωργίου, ο οποίος, μιλώντας στην Deutsche Welle, σημειώνει ότι «τα τελευταία χρόνια η αγορά γης από υπηκόους ξένων χωρών έχει λάβει πρωτόγνωρες διαστάσεις γεγονός που επηρεάζει τη δημογραφική σύνθεση, τις αξίες γης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την εθνική ασφάλεια».
Ο κ. Γεωργίου τονίζει ότι «η πρότασή του δεν στρέφεται εναντίον καμίας χώρας ή των υπηκόων της και επιμένει ότι η συζήτηση πρέπει να γίνει «χωρίς κινδυνολογία». Ανάλογη πρόταση νόμου κατέθεσε και το κόμμα της Κυπριακής Αριστεράς ΑΚΕΛ. Μιλώντας στην DW o Βουλευτής του κόμματος Γιώργος Κουκουμάς σημειώνει ότι το κόμμα του ήγειρε το ζήτημα της μαζικής και ανεξέλεγκτης αγοράς ακινήτων από πολίτες ξένων κρατών «επειδή αποτελεί ένα από τους παράγοντες που εκτινάσσουν τις τιμές των ακινήτων σε τέτοιο βαθμό, που γίνεται αδύνατο για τον μέσο Κύπριο να αγοράσει ή ακόμα και να ενοικιάσει σπίτι στα αστικά κέντρα της χώρας».
Ο κ. Κουκουμάς αναφέρεται σε μια ανησυχία μεγάλου μέρους της κοινωνίας ειδικά για τις αγορές από Ισραηλινούς που, όπως σημειώνει, «προφανώς έχουν να κάνουν με την πραγματικότητα των σαρωτικών εξαγορών μεγάλων επιχειρηματικών μονάδων και εκτάσεων γης από Ισραηλινούς, με τα αλλεπάλληλα ισραηλινά δημοσιεύματα που μιλούν για δημιουργία «δεύτερου Ισραήλ στην Κύπρο».
