Υπάρχει κάτι βαθιά άδικο στο να γεννιέσαι πρόσφυγας σε μια πατρίδα που δεν γνώρισες ποτέ πραγματικά.
Να μεγαλώνεις ακούγοντας ιστορίες για σπίτια, γειτονιές, περιουσίες, εκκλησίες και τόπους που για τους γονείς και τους παππούδες σου αποτελούν ζωντανές αναμνήσεις, αλλά για σένα είναι εικόνες μιας άλλης εποχής. Να μαθαίνεις να αγαπάς έναν τόπο μέσα από αφηγήσεις, φωτογραφίες και οικογενειακές μνήμες.
Είμαι ένας νέος άνθρωπος, πρόσφυγας εκ πατρογονίας από το Λευκόνοικο. Ανήκω σε μια γενιά που δεν έζησε τον ξεριζωμό του 1974, αλλά εξακολουθεί να βιώνει τις συνέπειές του. Μπορεί να μην περπάτησα ποτέ στους δρόμους του Λευκονοίκου, να μην έζησα την καθημερινότητα των ανθρώπων του, να μην αντίκρισα τα σπίτια των προγόνων μου όπως εκείνοι τα γνώριζαν. Ωστόσο, μεγάλωσα γνωρίζοντας από πού προέρχομαι, έχοντας συνείδηση ότι ένα κομμάτι της οικογενειακής μου ιστορίας παραμένει πίσω από μια γραμμή κατοχής.
Και όσο περνούν τα χρόνια, συνειδητοποιώ πως η προσφυγιά δεν είναι μόνο η απώλεια ενός τόπου. Είναι και ο κίνδυνος να χαθεί σταδιακά η ίδια η διεκδίκηση της επιστροφής.
Οι γενιές των ανθρώπων που έζησαν την προσφυγιά λιγοστεύουν. Οι άνθρωποι που μπορούν να περιγράψουν με κάθε λεπτομέρεια το σπίτι τους, τον δρόμο τους, τη γειτονιά τους, φεύγουν από τη ζωή.
Μαζί τους χάνεται ένα κομμάτι της βιωματικής μνήμης του τόπου μας. Και εμείς, οι νεότεροι, κινδυνεύουμε να κληρονομήσουμε όχι μόνο την προσφυγιά, αλλά και την παραίτηση από το δικαίωμα επιστροφής.
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πολιτικό και εθνικό διακύβευμα της εποχής μας.
Δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε το Κυπριακό ως μια διαχρονική εκκρεμότητα που απλώς μεταφέρεται από τη μία πολιτική ηγεσία στην επόμενη. Ούτε μπορούμε να συμβιβαστούμε με την ιδέα ότι η πάροδος του χρόνου θα μετατρέψει σταδιακά την κατοχή σε μια νέα κανονικότητα και την επιστροφή σε ένα ανεκπλήρωτο, σχεδόν νοσταλγικό απωθημένο.
Το Λευκόνοικο, όπως η Αμμόχωστος, η Κερύνεια, η Μόρφου και τόσες άλλες κατεχόμενες περιοχές, δεν μπορεί να αποτελεί απλώς μια αναφορά σε επετειακούς λόγους και εκδηλώσεις μνήμης. Πίσω από κάθε κατεχόμενο Δήμο υπάρχουν άνθρωποι, οικογένειες, περιουσίες, ιστορίες και δικαιώματα. Υπάρχουν γενιές που περιμένουν και άλλες που γεννήθηκαν μέσα στην προσφυγιά, χωρίς να έχουν γνωρίσει τις πατρογονικές τους εστίες.
Η επικαιρότητα επαναφέρει για ακόμη μία φορά το Κυπριακό στο προσκήνιο. Οι επαφές των δύο ηγετών υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, η συζήτηση για νέα σημεία διέλευσης και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης αποτελούν θετικές εξελίξεις στον βαθμό που διατηρούν ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας. Ωστόσο, οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί: άλλο η δημιουργία ενός καλύτερου κλίματος και άλλο η ουσιαστική διαπραγμάτευση για την επίλυση του Κυπριακού.
Μήπως έχουμε αρχίσει να συγχέουμε την οικοδόμηση εμπιστοσύνης με την πραγματική πρόοδο προς τη λύση;
Τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης δεν μπορούν να αποτελούν αυτοσκοπό. Δεν μπορούν να υποκαθιστούν την πολιτική διαπραγμάτευση ούτε να δημιουργούν την ψευδαίσθηση προόδου, όταν τα μεγάλα ζητήματα παραμένουν άλυτα. Η πολιτική μας ηγεσία οφείλει να αξιοποιεί κάθε τέτοια πρωτοβουλία, αλλά να διασφαλίζει ότι κάθε ουσιαστική παραχώρηση συνοδεύεται από συγκεκριμένο και μετρήσιμο πολιτικό αντάλλαγμα.
Δεν είναι παράλογο να ζητούμε αμοιβαιότητα. Δεν είναι αδιαλλαξία να απαιτούμε αποτελέσματα. Και δεν είναι έλλειψη βούλησης για λύση να επιμένουμε ότι η διαπραγμάτευση πρέπει να οδηγεί κάπου.
Αντίθετα, θεωρώ ότι η μεγαλύτερη ευθύνη της πολιτικής μας ηγεσίας σήμερα είναι να επιδείξει τόλμη, στρατηγική και διαπραγματευτική αποφασιστικότητα.
Στον πυρήνα μιας βιώσιμης λύσης πρέπει να βρίσκεται το ζήτημα της ασφάλειας. Για εμένα, μία από τις θεμελιώδεις προϋποθέσεις μιας πραγματικά ανεξάρτητης και κυρίαρχης Κύπρου είναι η οριστική κατάργηση του αναχρονιστικού συστήματος εγγυήσεων, των μονομερών επεμβατικών δικαιωμάτων και κάθε μορφής εξωτερικής κηδεμονίας.
Δεν μπορεί η επανένωση της πατρίδας μας να οικοδομηθεί πάνω σε ένα καθεστώς που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επανάληψης των τραγικών γεγονότων που σημάδεψαν την ιστορία μας. Δεν μπορεί να ζητούμε από τις επόμενες γενιές να εμπιστευτούν ένα κοινό μέλλον, όταν η ασφάλεια αυτού του μέλλοντος παραμένει εξαρτημένη από τρίτες χώρες.
Η ασφάλεια δεν μπορεί να είναι προνόμιο της μιας κοινότητας εις βάρος της άλλης. Πρέπει να αποτελεί κοινή εγγύηση για όλους τους νόμιμους κατοίκους της Κυπριακής Δημοκρατίας, χωρίς ξένους στρατούς, μονομερή δικαιώματα επέμβασης και εξαρτήσεις από τρίτες χώρες.
Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η ελληνοκυπριακή πλευρά οφείλει να διαπραγματευτεί με συνέπεια και επιμονή. Να μην εγκλωβιστεί σε μια λογική μικρών διευθετήσεων, χωρίς να έχει εξασφαλίσει ουσιαστική συζήτηση για τα θεμελιώδη ζητήματα του Κυπριακού.
Δεν υποστηρίζω ότι πρέπει να απορρίπτουμε κάθε μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Υποστηρίζω ότι πρέπει να γνωρίζουμε τι επιδιώκουμε μέσα από αυτό και τι εξασφαλίζουμε. Η διάνοιξη ενός οδοφράγματος μπορεί να διευκολύνει την καθημερινότητα των πολιτών. Δεν μπορεί, όμως, να αποκαταστήσει την πρόοδο στο περιουσιακό, στο εδαφικό, στην ασφάλεια, στη διακυβέρνηση και στην αποκατάσταση των δικαιωμάτων των προσφύγων.
Η πολιτική μας ηγεσία πρέπει να σταματήσει να φοβάται την ουσιαστική διαπραγμάτευση. Να διεκδικήσει ενεργότερη ευρωπαϊκή εμπλοκή, να αξιοποιήσει το διεθνές δίκαιο και το ευρωπαϊκό κεκτημένο και να καταστήσει σαφές ότι η λύση δεν μπορεί να νομιμοποιεί τα αποτελέσματα της εισβολής και της συνεχιζόμενης κατοχής.
Ταυτόχρονα, όμως, οφείλουμε να είμαστε ειλικρινείς και με τους εαυτούς μας. Δεν αρκεί να επικαλούμαστε την επιστροφή στις ομιλίες και στις επετειακές εκδηλώσεις. Δεν αρκεί να αναπαράγουμε τα ίδια συνθήματα κάθε Ιούλιο και κάθε Νοέμβριο. Η επιστροφή πρέπει να παραμείνει ζωντανός πολιτικός στόχος, με συγκεκριμένο περιεχόμενο και διεκδίκηση.
Δεν θέλω μια γενιά που θα μάθει να ζει με την κατοχή ως δεδομένο. Δεν θέλω τα παιδιά μας να γνωρίζουν το Λευκόνοικο, την Κερύνεια, την Αμμόχωστο, τη Μόρφου και την Καρπασία μόνο μέσα από σχολικές αναφορές και παλιές οικογενειακές φωτογραφίες. Θέλω να μεγαλώσουν σε μια χώρα όπου η ειρήνη, η ασφάλεια και η συνύπαρξη δεν θα αποτελούν ευχολόγια, αλλά πραγματικότητα.
Η λύση του Κυπριακού δεν είναι απλώς μια διπλωματική επιτυχία που πρέπει να καταγραφεί στην ιστορία. Είναι ζήτημα δικαιοσύνης, αξιοπρέπειας και προοπτικής για τις επόμενες γενιές.
Δεν ζητώ από την πολιτική ηγεσία να διαπραγματευτεί με συναισθηματισμό. Ζητώ να διαπραγματευτεί με στρατηγική, αυτοπεποίθηση και αποφασιστικότητα. Να έχει το θάρρος να διεκδικήσει εκείνα που πραγματικά έχουν σημασία και να μην ανταλλάσσει το ουσιαστικό με το πρόσκαιρο.
Γιατί ο χρόνος δεν είναι ουδέτερος στο Κυπριακό. Κάθε χρόνος που περνά χωρίς λύση απομακρύνει ακόμη περισσότερο μια γενιά από τις ρίζες της και καθιστά την επιστροφή δυσκολότερη, όχι μόνο πολιτικά αλλά και βιωματικά.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ευθύνη της δικής μας γενιάς: να μην επιτρέψουμε η προσφυγιά να γίνει η μόνιμη ταυτότητά μας και η επιστροφή ένα ανεκπλήρωτο απωθημένο.
Δεν θέλω να κληρονομήσω την προσφυγιά ως μια αμετάβλητη πραγματικότητα. Θέλω να κληρονομήσω το δικαίωμα να επιστρέψω, να διεκδικήσω και να ζήσω σε μια επανενωμένη, ελεύθερη και πραγματικά ανεξάρτητη Κύπρο.
Γιατί για μένα το Λευκόνοικο δεν είναι απλώς ο τόπος καταγωγής των προγόνων μου. Είναι ένα κομμάτι της ταυτότητάς μου που αρνούμαι να αφήσω να χαθεί στη λήθη του χρόνου.
Πάρης Ζιγκής
Κοινοτικός Σύμβουλος Αλεθρικού
Αναπληρωτής Πρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου Νεολαίας Λευκονοίκου
Μέλος του Προσφυγικού Σωματείου “Το Λευκόνοικο”
