Λεφτά υπάρχουν, αλλά χάνονται!

Με εκλογίκευση στο κρατικό μισθολόγιο μπορούμε 15.000 προσιτές κατοικίες από 2026 μέχρι 2028!

Το μέγεθος και το κόστος της κρατικής μηχανής ανέκαθεν αποτελούσαν ένα μελανό σημείο στα δημόσια οικονομικά.

Ωστόσο η αύξηση στο κόστος του κρατικού μισθολογίου, τα τελευταία χρόνια, δεν έχει συμβεί ξανά στο παρελθόν, από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Όλοι θεωρούν ότι στα χρόνια που προηγήθηκαν της οικονομικής καταστροφής του 2013 θα είχαν σημειωθεί τα μεγαλύτερα ποσοστά αύξησης του κρατικού μισθολογίου. Και όμως στο τέλος του 2012 το κρατικό μισθολόγιο ήταν μόλις €2.862 εκ. Συγκρίνοντάς το με το κόστος του μισθολογίου το 2008, που ήταν €2.514 εκ, παρατηρούμε ότι η αύξηση, εκείνα τα χρόνια, από το 2008 μέχρι το 2012, ήταν συνολικά €348 εκ., δηλαδή 13,8%.

Η πορεία του κρατικού μισθολογίου, αυτή τη στιγμή, είναι ιδιαίτερα ανησυχητική. Σε μόλις δύο χρόνια της παρούσας διακυβέρνησης αυξήθηκε από €3.169 εκ. στο τέλος του 2022, σε €3.878 εκ. στο τέλος του 2024 – αύξηση €709 εκ. ή 22%.

Με βάση τις προβλέψεις του ίδιου του Υπουργείου Οικονομικών, το κρατικό μισθολόγιο αναμένεται να φτάσει τα €4.898 εκ. το 2028. Δηλαδή αύξηση €1.729 εκ. σε πέντε χρόνια, ή 54%. Αυτό δεν είναι βιώσιμο. Με άλλα λόγια, η αύξηση στο κρατικό μισθολόγιο που θα γίνει σε αυτή την 5ετία, θα είναι 4 φορές μεγαλύτερη από ό,τι ήταν η αύξηση που παρατηρήθηκε στο διάστημα 2008 – 2012, όταν και οδηγηθήκαμε σε μνημόνιο.

Σημειώνεται, επίσης, ότι οι εκτιμήσεις του Υπουργείου Οικονομικών έγιναν με απόδοση ΑΤΑ στο 67%, όχι στο 80% που ισχύει σήμερα, ούτε στο 100% που θα εφαρμοστεί από το 2027. Συνεπώς οι προβλέψεις αυτές δύναται να αναθεωρηθούν προς τα πάνω και η αύξηση στο κόστος του κρατικού μισθολογίου να είναι ακόμα μεγαλύτερη. Με βάση τη δική μας εκτίμηση το κρατικό μισθολόγιο θα ξεπεράσει τα 5 δις ευρώ το 2028.

Κάποιος θα ανέμενε ότι τώρα με την ψηφιοποίηση του δημοσίου και των διαδικασιών, θα υπήρχαν λιγότερες ανάγκες σε προσωπικό και ότι το μέγεθος της κρατικής μηχανής, θα περιοριζόταν ή τουλάχιστον θα υπήρχε κάποια συγκράτηση.

Αντί αυτού,  αυξάνεται την ίδια στιγμή και ο αριθμός των εργαζομένων στον ευρύτερο δημόσιο τομέα. Από το τέλος του 2022 μέχρι το τέλος του 2024, η απασχόληση αυξήθηκε κατά 3.375 άτομα, σχεδόν 5%.

Η ραγδαία αύξηση στο κόστος του κρατικού μισθολογίου προφανώς δεν μπορεί να συνεχιστεί. Η λύση για να περιορίσουμε την αύξηση του είναι να εισάγουμε μια νομοθετική πρόνοια, ακόμα και συνταγματική τροποποίηση αν χρειάζεται, ώστε η αύξηση στο κρατικό μισθολόγιο να μην μπορεί να υπερβαίνει τον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας της προηγούμενης χρονιάς. Είναι κάτι που το εθνικό συμφέρον  επιβάλλει. Οι αριθμοί μιλάνε καθαρά: αν δούμε τις προβλέψεις του Υπουργείου Οικονομικών, το κρατικό μισθολόγιο το 2025 αναμένεται να αυξηθεί κατά 8,2%. Ρυθμός αύξησης ο οποίος είναι περισσότερο από διπλάσιος από τον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας που προβλέπεται να είναι περί το 3,1%.

Με τη νομοθετική ρύθμιση που προτείνουμε, η αύξηση στο κόστος της κρατικής μηχανής θα περιοριστεί στον ρυθμό ανάπτυξης. και θα εξοικονομηθούν πόροι του δημοσίου, είτε για τη μείωση του δημοσίου χρέους, είτε για κοινωνική πολιτική.  Εννοείται ότι όταν η οικονομία θα είναι σε ύφεση και υπάρχει αρνητικός ρυθμός ανάπτυξης, το κόστος του κρατικού μισθολογίου δεν θα μειώνεται.

Ας δούμε τι θα γινόταν αν η πρόνοια αυτή εφαρμοζόταν από το 2023 και αν η αύξηση στο κρατικό μισθολόγιο περιοριζόταν στον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας. Σε αυτό το ενδεχόμενο, το κρατικό μισθολόγιο θα έφτανε τα 4 δις ευρώ το 2029, ποσό που ξεπέρασε ήδη εντός του 2025. Μόνο για το 2026 θα υπήρχαν €711 εκ. διαθέσιμα, ποσό που το κράτος θα μπορούσε να αξιοποιήσει για υλοποίηση άλλων πολιτικών υπέρ της κοινωνίας, για παράδειγμα για σκοπούς στεγαστικής πολιτικής. Συνεπώς μόνο με την εξοικονόμηση από την αύξηση του κρατικού μισθολογίου για το 2026, το κράτος θα μπορούσε να εξασφαλίσει το κόστος για την ανέγερση 4.000 οικιστικών μονάδων, ώστε να προσφερθεί στους πολίτες προσιτή στέγη. Επιπρόσθετα 858 εκ. θα ήταν διαθέσιμα το 2027 που αντιστοιχούν σε ακόμα 4.900 επιπλέον οικιστικές μονάδες και άλλο 1 δις ευρώ το 2028, που σημαίνει ακόμα 6.000 οικιστικές μονάδες. Συνεπώς 15.000 οικιστικές μονάδες θα μπορούσαν να ανεγερθούν σε βάθος τριετίας, όλες αποκλειστικά για να διατεθούν για προσιτή στέγη. Ουσιαστικά ένα ολόκληρο προάστιο σε κάθε πόλη.

Οι εξοικονομήσεις σε βάθος 5ετίας (μεταξύ 2023 – 2028) θα ανέρχονταν σε 3,9 δις ευρώ. Και ο καθένας μπορεί να αναλογιστεί ποιες άλλες πολιτικές υπέρ της κοινωνίας θα μπορούσαν να υλοποιηθούν με τόσο πολλούς  διαθέσιμους πόρους – ή να μειωθεί το δημόσιο χρέος.

Μόνο για την 3ετία 2026 – 2028 οι εξοικονομήσεις ανέρχονται σε 2,6 δις ευρώ. Αναλογιστείτε πόσες μεταρρυθμίσεις θα μπορούσαν να υλοποιηθούν με 2,6 δις ευρώ διαθέσιμα τα επόμενα 3 χρόνια.

Εναλλακτικά, το κράτος θα μπορούσε να στηρίξει έμπρακτα τις οικογένειες παραχωρώντας ένα εφάπαξ ποσό για κάθε γέννηση παιδιού. Κάθε χρόνο στην Κύπρο γεννιούνται περίπου 7.500 παιδιά με τουλάχιστον ένα Κύπριο γονέα (7.928 το 2021, 7.369 το 2022 και 7.206 το 2023). Συνεπώς, χρησιμοποιώντας μόνο το 10% των εξοικονομήσεων από το κρατικό μισθολόγιο το κράτος θα μπορούσε να παραχωρεί 10.000 ευρώ για κάθε παιδί που γεννιέται, δίνοντας οικονομική ανάσα στα νοικοκυριά. Το ποσό θα μπορούσε να είναι αυξημένο για το δεύτερο παιδί, και ακόμα πιο αυξημένο για το τρίτο παιδί ως ένα κίνητρο για αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος που αντιμετωπίζουμε.

Ως άλλη επιλογή, το κράτος θα μπορούσε να στηρίζει οικονομικά τον κάθε Κύπριο φοιτητή που ολοκληρώνει τις σπουδές του για να μπορέσει να ξεκινήσει τη δουλειά του και να στήσει τη δική του επιχείρηση. Δυστυχώς, το Υπουργείο Παιδείας δεν κρατά στοιχεία για τους Κύπριους φοιτητές που σπουδάζουν εκτός Κύπρου για να είμαστε ακριβώς σίγουροι για τον αριθμό των φοιτητών που ολοκληρώνουν τις σπουδές τους. Ξέρουμε όμως ότι 4.717 νέες και νέοι μας ολοκλήρωσαν τις σπουδές τους το 2023 εντός Κύπρου. Συνεπώς, ο συνολικός αριθμός πρέπει να είναι περίπου 10.000 φοιτητές ετησίως. Το κράτος θα μπορούσε να δημιουργήσει κάποια σχέδια για να στηρίξει όλους όσους έχουν ολοκληρώσει τις σπουδές τους και επιθυμούν να δημιουργήσουν τη δική τους επιχείρηση, παραχωρώντας τους οικονομική στήριξη μέσω σχεδίων για νεανική επιχειρηματικότητα, τα οποία να καλύπτουν όλους τους τομείς οικονομικής δραστηριότητας. Για κάθε φοιτητή που τελειώνει, η στήριξη του κράτους θα μπορούσε να ανέλθει μέχρι και 50.000 ευρώ.

Ο ευρύτερος δημόσιος τομέας πρέπει να συνεχίσει την απλοποίηση των διαδικασιών, την ψηφιοποίηση και την καλύτερη χρήση των διαθέσιμων τεχνολογιών, ώστε να εξυπηρετεί τους πολίτες με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, χωρίς καθυστερήσεις και ταλαιπωρία. Να συνεργαστεί με τον ιδιωτικό τομέα και με αγορά υπηρεσιών όπου χρειάζεται και να επικεντρωθεί στον εποπτικό του ρόλο. Αυτό έχει ανάγκη η χώρα μας. Έναν μικρό, ευέλικτο δημόσιο τομέα που να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της κοινωνίας και των πολιτών. Με περιορισμό στις προσλήψεις, με μη πλήρωση όλων των θέσεων που προκύπτουν από αφυπηρετήσεις, με εκπαίδευση του υφιστάμενου προσωπικού στις νέες τεχνολογίες, με εκσυγχρονισμό, με χρήση της τεχνολογίας και ψηφιοποίηση – και βέβαια με αφοσίωση στα απαραίτητα καθήκοντα που δεν μπορούν να γίνουν με αγορά υπηρεσιών ή με συνεργασίες με τον ιδιωτικό τομέα. Με αυτόν τον τρόπο ο δημόσιος τομέας θα μπορούσε να προσφέρει ακόμα καλύτερες απολαβές στους υφιστάμενους εργαζομένους, χωρίς το κρατικό μισθολόγιο να εκτροχιάζεται και να θέτει σε κίνδυνο τα δημόσια οικονομικά. Το μόνο που επιβάλλεται να γίνει είναι να περιοριστεί σταδιακά ο συνολικός αριθμός των εργαζομένων του ευρύτερου δημόσιου τομέα, χωρίς φυσικά να επηρεάζονται οι υφιστάμενοι εργαζόμενοι. Είναι μια διαδικασία που θα πάρει χρόνο να ολοκληρωθεί αλλά αν μπουν τα θεμέλια από τώρα, σε λίγα χρόνια θα είμαστε σε θέση να έχουμε έναν δημόσιο τομέα, ευέλικτο και βιώσιμο, πραγματικά στην υπηρεσία των πολιτών και της κοινωνίας.