Μια ιστορία για έναν χειρουργό που διασχίζει την Κύπρο υπηρετώντας μια απλή αρχή της Ιατρικής: πάνω απ’ όλα ο άνθρωπος.
Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία ακούμε όλο και συχνότερα ότι η Υγεία έχει μετατραπεί σε εμπόρευμα. Μιλάμε για κόστος, αμοιβές, κέρδη, συμφέροντα, αριθμούς και οικονομικούς δείκτες. Και πολλές φορές, μέσα σε όλη αυτή τη συζήτηση, κινδυνεύουμε να ξεχάσουμε εκείνο για το οποίο δημιουργήθηκε η Ιατρική: τον άνθρωπο που υποφέρει και έχει ανάγκη από φροντίδα.
Ευτυχώς, όμως, υπάρχουν ακόμη γιατροί που μας θυμίζουν καθημερινά ότι η Ιατρική μπορεί και πρέπει να παραμένει λειτούργημα. Γιατροί που δεν βλέπουν απέναντι τους έναν «πελάτη», ούτε ένα περιστατικό, ούτε μια πράξη που πρέπει να χρεωθεί. Βλέπουν έναν άνθρωπο που τους χρειάζεται.
Θέλω σήμερα να γράψω για έναν τέτοιο γιατρό. Δεν θα αναφερθώ στο όνομά του. Γιατί το σημαντικότερο για μένα δεν είναι το πρόσωπο, αλλά αυτό που αντιπροσωπεύει. Είναι ένα παράδειγμα μιας Ιατρικής που φοβάμαι ότι κινδυνεύουμε να χάσουμε και την οποία οφείλουμε να αναγνωρίζουμε όταν τη συναντούμε.
Οι ασθενείς του τον αποκαλούν, σχεδόν χαϊδευτικά, «τον περιοδεύοντα γιατρό». Και όχι άδικα. Είναι χειρουργός και διευθυντής κλινικής. Θα μπορούσε, ίσως, να περιοριστεί στο γραφείο, στην κλινική και στο χειρουργείο του. Όμως ο τίτλος και η θέση φαίνεται να έχουν μικρότερη σημασία γι’ αυτόν από κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: να φτάσει εκεί όπου βρίσκεται ο ασθενής που τον χρειάζεται. Έτσι, τον συναντά κανείς να μεταβαίνει σε νοσηλευτήρια και ιατρικά κέντρα σε διαφορετικές περιοχές της ελεύθερης Κύπρου. Να εξετάζει ασθενείς, να παρακολουθεί την πορεία τους, να διενεργεί επεμβάσεις και θεραπείες. Να βρίσκεται συνεχώς στον δρόμο.
Και όπου πηγαίνει, υπάρχουν άνθρωποι που τον περιμένουν. Άνθρωποι που τον γνωρίζουν, που τον εμπιστεύονται και το σημαντικότερο που μιλούν γι’ αυτόν με αγάπη. Γιατί η σχέση γιατρού και ασθενούς δεν οικοδομείται μόνο με την επιστημονική γνώση. Οικοδομείται με την παρουσία, την εμπιστοσύνη, την ευγένεια, την υπομονή και εκείνο το τόσο απλό αλλά τόσο σημαντικό συναίσθημα: «Ο γιατρός μου είναι εδώ όταν τον χρειαστώ».
Έχω ακούσει δεκάδες τέτοιες μαρτυρίες. Για άνθρωπο που τραυματίστηκε σοβαρά και μέσα σε ελάχιστο χρόνο εξετάστηκε, χειρουργήθηκε και αντιμετωπίστηκε με επιτυχία. Για άλλον που υπέστη έγκαυμα και βρήκε τη φροντίδα και τη θεραπεία που χρειαζόταν. Για ασθενείς που χρειάζονταν συνεχή παρακολούθηση και ήξεραν ότι ο γιατρός τους δεν θα τους εγκατέλειπε μετά την επέμβαση ή τη θεραπεία.
Υπάρχει όμως κάτι που με εντυπωσιάζει ακόμη περισσότερο. Όταν ένας ασθενής δεν μπορεί να μετακινηθεί, όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη, όταν πρέπει να τον δει, να ελέγξει την πορεία του, να κάνει μια αλλαγή ή να αντιμετωπίσει κάτι επείγον, πηγαίνει ο ίδιος στο σπίτι του ασθενούς. Όχι επειδή είναι υποχρεωμένος. Όχι επειδή το προβλέπει κάποιο συμβόλαιο. Όχι επειδή αποτελεί μέρος των καθηκόντων του. Αλλά επειδή, πολύ απλά, ο ασθενής τον χρειάζεται. Μπορεί να βρίσκεται στον δρόμο από το ένα νοσηλευτήριο προς το άλλο και να σταματήσει σε ένα σπίτι για να δει έναν άνθρωπο που δεν μπορεί να μετακινηθεί. Σαν να είναι το πιο φυσιολογικό πράγμα στον κόσμο. Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πραγματικό νόημα της Ιατρικής. Όχι μόνο να περιμένεις τον ασθενή να έρθει κοντά σου, αλλά, όταν πραγματικά υπάρχει ανάγκη, να πηγαίνεις εσύ κοντά στον ασθενή.
Η φωτογραφία που συνοδεύει αυτό το άρθρο έχει για μένα ιδιαίτερη σημασία. Είναι ένα δώρο που πρόσφερε μια ασθενής στον γιατρό που τη θεράπευσε και σήμερα κοσμεί το ιατρείο του σε ένα από τα νοσηλευτήρια που επισκέπτεται. Δεν έχει σημασία η οικονομική του αξία. Η πραγματική του αξία βρίσκεται σε αυτό που συμβολίζει: την ευγνωμοσύνη ενός ανθρώπου προς έναν άλλο άνθρωπο που στάθηκε δίπλα του σε μια δύσκολη στιγμή της ζωής του. Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη αμοιβή που μπορεί να πάρει ένας γιατρός.
Δεν γράφω όλα αυτά για να υποστηρίξω ότι ένας γιατρός δεν πρέπει να αμείβεται καλά για τη δουλειά του. Το αντίθετο. Οι επαγγελματίες υγείας έχουν σπουδάσει, έχουν εργαστεί και εκπαιδευτεί για χρόνια, έχουν τεράστιες ευθύνες και δικαιούνται αξιοπρεπή και δίκαιη αμοιβή. Άλλο όμως η αμοιβή και άλλο η εμπορευματοποίηση της σχέσης με τον ασθενή. Άλλο να ασκείς ένα επάγγελμα από το οποίο ζεις και άλλο το χρήμα να γίνεται ο λόγος για τον οποίο το ασκείς.
Ο «περιοδεύων γιατρός» μάς θυμίζει αυτή τη διαφορά. Μας θυμίζει ότι πίσω από κάθε ακτινογραφία, κάθε εξέταση, κάθε χειρουργείο και κάθε ιατρικό φάκελο υπάρχει ένας άνθρωπος. Ένας άνθρωπος που φοβάται, πονά, αγωνιά και περιμένει από τον γιατρό του όχι μόνο επιστημονική επάρκεια, αλλά και ανθρώπινη παρουσία. Δεν είναι ο μόνος. Ευτυχώς υπάρχουν πολλοί γιατροί, νοσηλευτές και άλλοι επαγγελματίες υγείας στην Κύπρο που καθημερινά κάνουν πολύ περισσότερα από όσα τυπικά επιβάλλουν τα καθήκοντά τους. Και γι’ αυτούς πρέπει να μιλάμε. Γιατί συχνά είμαστε και ορθώς είμαστε, αυστηροί με τα κακώς έχοντα στον χώρο της Υγείας.
Καταγγέλλουμε συμπεριφορές, απαιτούμε ποιότητα, διεκδικούμε δικαιώματα και ασκούμε κριτική όταν ο ασθενής δεν αντιμετωπίζεται όπως του αξίζει. Οφείλουμε όμως να είμαστε εξίσου γενναιόδωροι στην αναγνώριση εκείνων που αποτελούν παράδειγμα. Σε εκείνους που, παρά την πίεση, την κούραση και τις δυσκολίες, εξακολουθούν να βλέπουν πρώτα τον άνθρωπο και μετά οτιδήποτε άλλο.
Σε έναν από αυτούς, λοιπόν, σήμερα αξίζει ένα μεγάλο μπράβο. Στον «περιοδεύοντα γιατρό». Στον γιατρό που δεν περιμένει πάντοτε τον ασθενή να φτάσει κοντά του, αλλά όταν χρειάζεται ξεκινά ο ίδιος για να τον συναντήσει. Γιατί, τελικά, μπορεί να αλλάζουν τα συστήματα υγείας, οι τεχνολογίες, οι θεραπείες και οι εποχές. Μία αρχή όμως δεν πρέπει ποτέ να αλλάξει: Πάνω από όλα ο άνθρωπος.
Και όσο υπάρχουν γιατροί που το κάνουν πράξη, υπάρχει λόγος να αισιοδοξούμε ότι η Ιατρική μπορεί να παραμένει αυτό που προοριζόταν να είναι, η επιστήμη στην υπηρεσία του ανθρώπου.
Μάριος Κουλούμας
Επίτιμος Πρόεδρος ΟΣΑΚ
